Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın
100 milyondan fazla kişiye bulaşan koronavirüs, dünyanın başına gelen ilk salgın değil. Yaklaşık 200 milyon can alarak Avrupa’da çok ciddi sonuçlar yaratan Kara Veba Salgını bunun en net örneklerinden. İşte tarihte büyük ölümlere neden olan salgın hastalıklar…
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 1](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/the-angel-of-death-striking-a-door-Lla7.jpg)
ANTONINUS (GALEN) SALGINI
MS 165-180 yılları arasında Roma İmparatorluğu'nda yaşanan ve doğu seferlerinden dönen askerler tarafından getirilmiş salgın bir hastalık olan Antoninus vebası; günde 2 bin kişinin ölümüne neden olduğu bilinen ilk büyük veba salgınlarından biri. Araştırmacılar, yaşanan hastalığın çiçek ya da kızamık olduğundan şüphelenmiş olsa da gerçek sebebi hala belirsizliğini koruyor. Salgın, Roma İmparatorları Lucius Verus ve Marcus Aurelius Antoninus'un da hayatını kaybetmesine sebep olurken, imparatorluk toplam nüfusunun yüzde 30'unu yitirmişti.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 2](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw750h515q95gc/storage/files/images/2023/01/22/just1-VG6J.jpg)
JÜSTINYEN VEBASI
Bizans İmparatorluğu’nun çöküş devrinin başlamasına yol açan bu veba, askeri birliklerin şehre getirdiği malzemeler arasında yer alan fareler yoluyla girdi. 541 yılında Konstantinopol'de İmparator Jüstinyen tahtta otururken Avrupa'da başlayan bir salgın önce Mısır'a oradan Filistin'e, Suriyeye ve oradan da Anadolu'ya ulaştı. Burbonik ya da hıyarcıklı veba denilen bu salgında İstanbul’da günde 5 bin kişinin öldüğü, kent nüfusunun yüzde 40’ının öldüğü tahmin ediliyor. Ayasofya’yı yaptıran İmparator Justinian‘ın bu vebaya yakalanıp iyileştiği biliniyor. Mezar yerleri dolunca, ölüler denize atılmaya başlandı. Bazı tarihçilere göre imparatorluk nüfusunun dörtte birini vebaya kurban verdi.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 3](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/1200x826-47cc8fead8a7b94253f035149e-vNYD.jpg)
KARA VEBA
İnsanlık tarihinin en ölümcül salgınlarının başında “Kara ölüm” olarak da nitelendirilen veba salgını geliyor. 1346 - 1353 yılları arasında meydana gelen Kara Veba salgınının 75 ila 200 milyon arasında insanı öldürdüğü düşünülüyor. Özellikle Avrupa nüfusunun bu yıllarda yüzde 30 ila yüzde 60 oranda azaldığı belirtiliyor. Salgına Yersina pestis adlı bakterinin yol açtığı düşünüldü. Yaşanan kıyım sonrası toplumda tanrının ve kilisenin sorgulanmasına sebep olan Kara Veba‘nın, dinde reformun ve hayatın pek çok alanında rönesansın başlamasının başlıca nedenlerinden biri olduğu biliniyor.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 4](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/1000x563-cmsv2-3c43b907-a261-5d84-b-Zniy.jpg)
COCOLIZTLI SALGINI
16. yüzyılda 'Yeni İspanya' adı verilen bugünkü adıyla Meksika olan bölgede görülen birkaç farklı hastalığın aynı dönemde oluşmasıyla yaşanmış salgın felaketi 'cocoliztli salgınları' olarak anılıyor. Meksika’da yüksek ateş, kanama ve bağırsak enfeksiyonu ile seyreden tifo benzeri salgında 5 yılda 15 milyon kişi öldü. Kurbanların renkleri sarardı, ağızlarından kulaklarından kan geldi, birkaç gün içinde de hayatlarını kaybetti. Yerli halkın yüzde 45’i yok oldu.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 5](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw640h360q95gc/storage/files/images/2023/01/22/116341660-55530915-nmUG.jpg)
SU ÇİÇEĞİ SALGINI
Amerika kıtasındaki yerliler ile temas eden Avrupalı kaşifler beraberlerinde getirdikleri virüs ve bakterileri buradaki insanlara bulaştırdılar. Suçiçeği hali hazırda Avrupa'nın üçte birini öldürmüştü ancak ilaçları yetersiz kalan Amerikan yerlilerinin hiçbir şansı yoktu. Milyonlarca insan öldü ve o dönem yerli nüfusun yüzde 90'ı yok oldu.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 6](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw640h458q95gc/storage/files/images/2023/01/22/1892-baku-cholera-outbreak-XILj.jpg)
KOLERA SALGINI
Tarihte yedi büyük kolera salgını yaşandı ancak bunlardan en ölümcül olanı üçüncüsü olan ve 1852 - 1860 tarihleri arasında meydana gelen salgındı. Koleranın başlıca sebebi içme sularının kirlenmesi ancak sebebin bu olduğu üçüncü salgına kadar anlaşılamadı. Asya ve Avrupa’da ortaya çıkan kolera salgını, 1899- 1923 yılları arasında yaklaşık bin 500 kişiyi öldürdü. Vibrio cholerae adlı bakteriyle gelişen kolera, bağırsak enfeksiyonuna, daha sonra şiddetli ishale neden olan bir hastalık. Kolera, 1817'de Japonya’da, 1826'da Moskova’da, 1831'de Berlin’de, Paris’te ve Londra’da salgınlar yaptı. Osmanlı İmparatorluğu’nda 1912-1913 Balkan Savaşı sırasında görülen kolera salgını ciddi kayıplara sebep oldu.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 7](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw800h567q95gc/storage/files/images/2023/01/22/1-2-VwE8.jpg)
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI SIRASINDAKİ TİFÜS SALGINI
1914 - 1918 yılları arasında Tifüs bakterisini taşıyan bitlerin neden olduğu salgında Avrupa ve Asya'da 25 milyon kişi hastalandı ve özellikle Sovyetler Birliği ülkelerinde 3 milyona yakın insan hayatını kaybetti. Batılı ülkeler salgına neyin neden olduğunu daha hızlı anladı ve bitlerden kurtulmak üzere önlemler alındı. Doğu ülkeleri ise daha geç önlem aldı ve bu nedenle dünyanın bu kısmında çok daha fazla sayıda insan hayatını kaybetti.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 8](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw640h360q95gc/storage/files/images/2023/01/22/11-APRc.jpg)
İSPANYOL GRİBİ
İspanyol gribi 1918-1920 yılları arasında H1N1 virüsünün ölümcül bir alt türü yol açtı. İspanyol Gribi, 18 ay içinde 50 ile 100 milyon arası insanın ölümüne sebep olarak insanlık tarihinde bilinen en büyük salgınlardan biri oldu. Hastaneler tıklım tıklım dolu olduğundan, parası olan Amerikalılar doktorlara rüşvet vererek hastaneye yatabiliyordu. İspanyol gribi denmesinin sebebi ise İspanya basınının grip haberlerini sansürsüz yazabilmesiydi. Birinci Dünya Savaşı'nın son aylarında tüm dünyayı etkisi altına alan İspanyol gribinin, dört yıl süren savaşın bitmesinde rol oynadığı düşünülüyor.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 9](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw750h563q95gc/storage/files/images/2023/01/22/1-3-pTZM.jpg)
ASYA GRİBİ
Çin'de başlayan ve Asya Gribi olarak adlandırılan hastalık 4 milyona yakın insanın canını aldı. Sebep olarak Influenza-A virüsünün ördeklerde mutasyona uğrayarak insana geçmesi gösteriliyor. Salgının önüne aşı ile geçildi. Bir yıl içerisinde 40 milyon kişi aşılandı. Asya Gribi kitlesel aşılanmanın önemini ve etkisini gösteren en önemli örneklerden biri haline geldi.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 10](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h547q95gc/storage/files/images/2023/01/22/hiv-7eSw.jpg)
HIV (AIDS) VİRÜSÜ
20. yüzyılın ortalarında maymunlardan insana geçtiği anlaşılan HIV virüsünün saptanabilen ilk örneği 1959'da Kongo'da görüldü. Fakat teşhisi 1980'lerde konuldu. 2014 yılında dünyada yaklaşık 36.9 milyon insanın HIV pozitif olduğu belirtildi. 2010 yılında 1.8 milyon insan AIDS nedeniyle hayatını kaybetti, bu sayı 2005 yılında 2.2 milyondu. Son 30 yılda 36 milyon insanın hayatına mal olan virüsü kesin tedavi edebilecek bir çözüm hala bulunmuyor.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 11](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/thumbs-b-c-a59af47bbfe575a96aa849e0-5b0x.jpg)
SARS SALGINI
Kasım 2002 ve Temmuz 2003 tarihleri arasında Hong Kong'da başlayan SARS salgını sebebiyle dünya çapında 8 bin 422 vaka ile 916 ölüm görüldü. Dünya Sağlık Örgütü, ölüm oranını yüzde 10,9 olarak açıkladı. Sars etkeni haftalar içinde Hong Kong'dan 37 ülkeye yayıldı.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 12](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/h-UekC.jpg)
H1N1 DOMUZ GRİBİ
Meksika’da başladı, dünyada 1,5 milyondan fazla kişiye bulaştı. 300 bin civarında kişinin ölümüne yol açtığı tahmin ediliyor. Domuz gribi sadece 2009 yılında 284 bin kişinin canına mal oldu.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 13](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/thumbs-b-c-42082899d599288732b2e93f-nzAZ.jpg)
EBOLA SALGINI
2013-2016 yılları arasında Batı Afrika’da ortaya çıkan Ebola salgını, 11 bin 300’den fazla ölüme yol açtı. Batı Afrika Ebola salgını, Aralık 2013'te Gine'de başladı, Liberya, Sierra Leona gibi Batı Afrika ülkelerine yayılan ve Haziran 2016'da sona eren salgın sonucunda virüs 28 bin 616 kişiye bulaştı. Virüs aslında ilk olarak 1970’lerde Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görülmüştü.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 14](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h461q95gc/storage/files/images/2023/01/22/covid-19-pandemisi-ve-yasaklarin-gu-2O1U.jpg)
EBOLA SALGINI
2013-2016 yılları arasında Batı Afrika’da ortaya çıkan Ebola salgını, 11 bin 300’den fazla ölüme yol açtı. Batı Afrika Ebola salgını, Aralık 2013'te Gine'de başladı, Liberya, Sierra Leona gibi Batı Afrika ülkelerine yayılan ve Haziran 2016'da sona eren salgın sonucunda virüs 28 bin 616 kişiye bulaştı. Virüs aslında ilk olarak 1970’lerde Sudan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görülmüştü.
![Tarihte yüzbinlerce insanı öldürmüş en büyük 15 salgın - Resim: 15](https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw820h509q95gc/storage/files/images/2023/01/22/111111-FmNJ.jpg)
COVID-19 pandemisi veya koronavirüs pandemisi, 17 Kasım 2019 tarihinde Çin'in Hubei bölgesinin başkenti olan Vuhan'da ortaya çıkan virüs salgınıdır. Çeşitli hastalarda belirli bir neden olmaksızın gelişen ve tedavi ile aşılara cevap vermeyen bir zatürre görülmesi üzerine SARS-CoV-2 olarak adlandırılan yeni bir koronavirüs teşhis edildi. Kişiden kişiye bulaşabilen virüsün bulaşma oranı 2020 Ocak ortasında büyüme gösterdi. İlerleyen zamanlarda Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik'te yer alan çeşitli ülkelerde yaşanan virüs vakaları rapor edilmeye başlandı. 11 Mart 2020'de Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın ilan edildi.13 Mart 2020'de Avrupa'nın artık koronavirüs krizinin merkez üssü hâline geldiği bildirildi. 15 Ocak 2023 tarihi itibarıyla dünyada 671.323.775 onaylanmış vaka, 642.409.943 iyileşen varken virüs nedeniyle 6.730.373 hasta öldü.
Kaynak: tuba.gov.tr